De Catch-22 van narcisme

Hoe vinden we de balans tussen diagnostische zorgvuldigheid én erkenning van de ervaringen van mensen die in destructieve relaties leven of hebben geleefd? Er zit een merkwaardige paradox in de manier waarop we over narcisme praten.

Psychologen en psychiaters geven aan dat je, geheel terecht, niet zomaar iedereen een narcist mag noemen. Een narcistische persoonlijkheidsstoornis is een klinische diagnose en die hoort niet thuis in een discussie op sociale media of na een moeizame relatie. Maar dan ontstaat een lastige vraag: Wat als juist mensen met sterke narcistische trekken zelden hulp zoeken omdat zij zelf geen probleem ervaren? Hoe vaak wordt de diagnose dan überhaupt gesteld?

En daar zit de Catch-22 (De term Catch-22 komt uit de gelijknamige roman van Joseph Heller uit 1961 en wordt sindsdien gebruikt voor situations waarin de regels elkaar zó in stand houden dat er geen uitweg lijkt te zijn). Partners of ex-partners vertellen soms over jaren van manipulatie, gaslighting, voortdurende ontkenning van hun werkelijkheid en emotionele uitputting. Zij krijgen vervolgens te horen: "Je kunt niet zeggen dat je partner een narcist is. Alleen een psycholoog of psychiater kan dat vaststellen."

Hoewel dat professioneel gezien een terechte kanttekening is, blijft daarmee de diagnose uit, omdat die psycholoog/psychiater de betreffende persoon nooit ziet. En vervolgens wordt het ontbreken van een diagnose soms gebruikt om de ervaringen van de partner terzijde te schuiven. Dat voelt voor veel (ex-) partners als een tweede ontkenning.

Mogelijk voeren we daarom het verkeerde debat. Misschien moeten we minder energie steken in de vraag: "Is deze persoon een narcist?" en meer in de vraag: "Is er sprake van structureel schadelijk gedrag?" Want voor herstel maakt het vaak meer uit dát iemand jarenlang is gemanipuleerd of psychologisch onder druk gezet, dan welk label uiteindelijk op het gedrag wordt geplakt.

Diagnoses zijn belangrijk. Ze beschermen tegen overhaaste conclusies. Maar erkenning van schadelijke gedragspatronen is minstens zo belangrijk. Daar zouden we het vaker over mogen hebben.

#Psychologie #MentaleGezondheid #Narcisme #Relaties #Gaslighting #narcistischepersoonlijkheidsstoornis #Persoonlijkheidsstoornissen #Trauma #intiemeterreur #psychologischeveiligheid